E-Book, Romansh, Romance (Other), 317 Seiten
Peer La rumur dal flüm (EPUB)
1. Auflage 2018
ISBN: 978-3-03845-919-4
Verlag: Chasa Editura Rumantscha
Format: EPUB
Kopierschutz: 6 - ePub Watermark
E-Book, Romansh, Romance (Other), 317 Seiten
ISBN: 978-3-03845-919-4
Verlag: Chasa Editura Rumantscha
Format: EPUB
Kopierschutz: 6 - ePub Watermark
Oscar Peer zeigt uns wieviel es “da wo es nicht viel zu sehen gibt” zu sehen gibt. So erhält dieser Roman eine anti-idyllische Tendenz durch seine Aufmerksamkeit auf das Alltagsleben, mit seinen Freuden und Schwierigkeiten, wie auch durch die strikt regionale Perspektive auf die Weltgeschichte in der Zwischenkriegszeit. Ein Buch, das zum Kanon der Klassiker der engadiner und rätoromanischen Literatur gehört.
In La rumur dal flüm werden zwei Geschichten erzählt; die eine von der Kindheit und Jugend, gelebt in der Familie Peer, und die Geschichte eines älteren Mannes, der sich 50 Jahre später an dieses Leben annähert und es in seiner Erinnerung rekonstruiert.
Ein Buch über eine Familiengeschichte und über eine Talgeschichte, das zugleich tiefe menschliche und philosophische Fragen behandelt.
Mit einem Nachwort von Prof. Clà Riatsch.
Autoren/Hrsg.
Weitere Infos & Material
I Carolina, ün prolog
Daspö lönch nu vaiva plü vis la prüma dmura da mia vita, nu vess in fuond neir ingün motiv da gnir qua in visita, davo tants ons. Che fetscha a Carolina? Eu vegn sü bod be per cas, sainza aspettativas. I nun es bler da verer in ün lö uschè solitari; quia l’Engiadina as zoppa, quia nun han pitturà ne Giacometti ne Segantini.
Carolina es unicamaing üna staziun da la Retica, tschinch kilometers sur Zernez, tschinch suot Cinuoschel. In fuond be üna staziun da cruschadas immez il god, duos binaris sün glera brünainta, quatter chasas da seria per impiegats, oramai na plü abitadas; uossa sta qua be ün alternativ, ed ils blers trens passan sainz’as fermar. D’alchvarts ün bügl süt oura e cupichà da la vart, ourasom l’areal ün magazin per material ed üsaglias, e güsta davovart ün’enorma chavorgia, ün grond viaduct. Dal rest intuorn ed intuorn unicamaing god.
Inchün ha dit chi nu saja cusgliabel da tuornar inavo al lö da l’aigna infanzia. Forsa vaiva’l radschun; ün revair, quai savaina, ans po render dischillus, perche cha tant s’ha intant müdà, la cuntrada dadoura e la cuntrada dadaint – tü est il medem ed est tuottüna ün oter. L’infanzia, chi d’eira amo ün’impromischiun, as perda lontana in ün muond da sömmi, e la vita chi’d es gnüda davo ans para fragmentarica, manchantada, plain cuntradicziuns. Ingio as zoppa il sen da la vita, ingioa la furtüna aspettada? Sast chi cha tü est stat e chi cha tü vessast pudü esser?
Cun l’auto nu’s poja ir fin sü pro las chasas, id es da parcar giò pro’l stradun, ingio chi d’eira quella jà amo üna punt da lain, cun tet, tramamainta, odur da puolvra e chavallinas. Ma la senda sur la riva es amo qua. In ün lö grippa perpendiculara be güsta sur l’En, ningüna saiv. Quia las mattas grondas am pigliaivan pel man; il precipizi am faiva talmaing impreschiun, cha la not m’insömgiaiva: eu crodaiva giò da l’ot vers il flüm, suot mai il movimaint dad uondas blauas, i’s sentiva üna tscherta sguozcha, mez temma, mez fingià il sentimaint chi füss forsa be ün sömmi e cha inchün am tgnarà in sia bratscha.
Eu riv pro la Val Tantermozza, eu m’ardüj sur l’aual via, sur crappa e glera; la bouda vain qua amo adüna. Plü amunt as vezza il viaduct da la viafier, ün truoi maina sü tras il god. D’alchvarts amo adüna quel lajet nair, üna chalchera scrodada, lura plümatschs da müs-chel, fluors dad erica tanter pins e tieus. Il tschübel d’ün tren rebomba tras il god, lura passa’l qua sü sur la punt via, vaguns cotschens sco sainza pais. Natüral, alch simil nun es gnanca zich insolit – üna chavorgia, ün viaduct, ün tren chi svanischa davo la bos-cha… Sentimaints nu’s poja reprodüer. La magïa, quella sentiva dad uffant.
E finalmaing il clerai da Carolina. Nossa chasa e quella dals vaschins güsta giosom la scarpada da la viafier, tuottas duos serradas. Serrats eir ils uschöls, intuorn ed intuorn gnanc’orma, be ün zich tschüvlöz d’utschels.
Eu am tschaint suot la suosta davant l’entrada, mez a la sumbriva. Id es bell’ora, ün avantmezdi d’avuost. La plazza davant chasa, circundada d’ün mür, es sco dvantada plü pitschna – d’uffant am paraiv’la plü gronda. Uossa chi nun es qua plü ningün, s’ha’la transfuormada in prà; plü ningüna taglioula da bap, ningüna sgür, ningün mantun laina. Inchün sto avair sejà avant pac, vi pro’l mür üna runa brüna, i savura d’erba marscha. Dal prà suotvart maina sü quella s-chaletta da crap. Eu m’imagin co ch’eu, cun duos ons, gniva sü da quia, pigliond ün s-chalin la jada; forsa cha la porta es averta, tant chi’s vezza aint in piertan, forsa eir la chadafö, la siluetta da mamma. Minchatant gniv’la oura a verer ch’eu saja amo qua. Sch’eu nu d’eira d’intuorn, am clomaiv’la dadotezzas, però nöglia cun meis prenom, dimpersè cun ün nom inventà davopro, nempe „Kini!” E sch’eu nu reagiva: „Kiiinii!“, quai chi’s dudiva eir da dalöntsch. Suvent fradgliuns e cumpogns am dschaivan eir Kini, tant cha planet n’haja svessa cret ch’eu n’haja nom uschena.
Eu vez co cha bap vain cun pass energic giò da la senda da staziun. El d’eira pro la gruppa dals ’grampers’ ed a listess temp guardalingia. El vaiva üna chapütscha da servezzan cun sü tscherts custabs, suvent eir ün clap blusa blaua, sco üna chamischa da not; minchatant tilla rodlaiva’l sü, tilla fixond suot la tschinta. Bap d’eira da statura mezdana, vaiva üna testa marcanta, chavels s-chürs ed ün pa ritschats, ün ter nas aquilin e l’ögliada d’ün hom cun energia. Mamma d’eira circa da sia grondezza, paraiva però plü gronda e plü venerabla, forsa causa seis büschmaint da duonna, obain causa üna tscherta dignità da sa preschentscha. Eir ella vaiva chavels nairs, petnats inavo e liats in ün cop, üna bella duonna cun ögls blau grischs ed üna fatscha averta.
A mai nu’m d’eira listess chenün dad els chi’m tgnaiva sün bratsch. Pro mamma am sentiva bain, sia bratscha d’eira ferma e lomma; pro bap am disturbaiva la dürezza da sias tschattas, tuot tenor eir il schnuz e la chadaina da l’ura.
Vers saira giaiva’l sün controlla, passond casü sur il viaduct via. Las duos banderas da signal, plajadas in ün futtaral, portaiva’l sülla spadla sco ün schluppet, in man la glüm da carbid. Mamma am pigliaiva sün bratsch, driviva la fanestra e clomaiva „Huhuu!“. El as fermaiva, fond chau cun ün bratsch. Minchatant portaiva’l eir là quella blusa blaua chi svolazzaiva – lura am paraiva adüna ch’el pudess ir cul vent. Sül far not d’eira’l darcheu a chasa. Davo tschaina sunaiva’l suvent l’orgel da man, ün cun üna pruna büttels, ün clap instrumaint chi til tendschaiva fin sü pro’l mintun.
Tschellas duos chasas as rechattan sül trassè plü ot, üna dad ellas d’eira la staziun; ma oramai da quia nu’s vezza bod plü, siond cha la scarpada es creschüda aint, üna spessadüra da giuvens pins e larschs. Da plü bod as vezzaiva las duos chasas, ingio chi staivan ils Kochs ed ils Müllers; ils Kochs cun desch, ils Müllers cun dudesch uffants; i’s vezzaiva mantuns laina, alch vagun da marchanzia, üna spizzada, üna corda da metter a süar, sventulöz da chamischas e da chotschas suot, ün chamin cun füm.
D’instà, cun verd e sulai e tschüvlöz d’utschels, as d’eira circundà da prüvadentscha. Però d’inviern d’eira tuot müdà. Coura las naiveras, bod plü ningüna senda, il god somber e silenzius, la bos-cha durmiva suot plümatschs albs. La daman, cur cha mamma staiva cun mai sün bratsch pro la fnestra, d’eiran là sü ils scolars, spettond il tren vers Zernez, ün tröppet da var traidesch mats e mattas, cun tas-cha da scoula, pullover gross e chapütscha da lana. I’s vezzaiva a Koch, il cheu d’staziun, ün homet pitschen, co ch’el tgnaiva sü la paluotta da signal, il maschinist pro la fnestra da sa locomotiva, vi dals fils ün pêr sflomgiadas blauas. E cur cha’l tren d’eira davent, darcheu il god, la suldüm, silenzi d’inviern.
A mezdi ils scolars nu gnivan a chasa. Ils Kochs e meis fradgliuns mangiaivan pro paraints o cuntschaints; ils Müllers, quels da la famiglia gronda, surgnivan lur giantar a la staziun, e quai aint illa suosta da la marchanzia. Lur mamma surdaiva al conductur ün chavogn cul mangiar, a Zernez gniva quel surdat al cheu d’staziun, chi til tgnaiva in seis büro chod, fin cha a mezdi Müllerets cumparivan. La sala d’aspet nu gniva pürmassa in dumonda sco restorant, tant chi stuvaivan mangiar illa remisa fraida.
Qua süsom la scarpada il magazin da s-cherpa ed üsaglias, üna baita da lain cun tet da ruina, ingio cha meis genituors vaivan quella jada dat ricover ad ün incuntschaint. Üna saira tard, güsta chi voulan ir a durmir, schi inchün clocca sün fnestra. I van oura. Davant porta es qua ün hom cun vesti sdratschà, cun pel brüna, chavels ritschats ed üna fatscha da razza estra. El disch alch in üna lingua...




