Trausti Bessi gamli

1. Auflage 2023
ISBN: 978-87-28-28157-4
Verlag: SAGA Egmont
Format: EPUB
Kopierschutz: 6 - ePub Watermark

E-Book, Icelandic, Deutsch, Band 9, 128 Seiten

Reihe: Jón Trausti: Ritsafn I-VIII

Bessi Gamli er gamansaga sem á sér stað í Reykjavík. Sagt er frá hinum ýmsu litríku persónum borgarinnar, þeim er fylgt í veislur, á fyllirí og jafnvel í gegnum hversdagsleikann. Rætt er um stjórnmál á kímna vegu og rándýrir tanngarðar týnast í öllu fjörinu. Sögumaðurinn dvelur þó helst við Bessa gamla, sérvitran eldri mann sem hefur margt um Reykjavík og lífstíl borgarbúa að segja.

Jón Trausti er skáldanafn Guðmundar Magnússonar. Hann ólst upp við fátækt hjá foreldrum sem voru í Húsmennsku. Eftir fermingu lærði hann prentiðn og í kjölfar þess fékk fátæki sveitadrengurinn fjölmörg tækifæri. Hann gaf út sína fyrstu ljóðabók árið 1899 og átti farsælan feril sem rithöfundur en sumir telja hann vera fyrsta metsöluhöfund Íslands. Árið 1918 var Guðmundur meðal þeirra 484 Íslendinga sem létust úr spænsku veikinni.

Autoren/Hrsg.

Trausti, Jón

Leseproben

I.

Það var hátíðisdagur mikill og flögg blöktu á flestum stöngum í bænum. Ekki var þó nein stórhátíð kirkjunnar, því að þær eru aldrei á miðju sumri — því miður, og ekki var það heldur afmæli konungsins, því að nú muna fáir eftir því á Íslandi nema sá einn, er gæta skal þess, að flaggað sé í stjórnarráðinu. Hátíðisdagur var nú samt, og tilefni hátíðarinnar var það, að skip var komið frá útlöndum. Það var nú í sjálfu sér enginn undra-viðburður, því skip koma frá útlöndum til Reykjavíkur nærri því daglega. Enn meira var þó um það vert, að þetta skip hafði ekki komið til Íslands fyrri, en svo var um fleiri skip, og var það ekki tilefni til hátíðar. Það þriðja var mest um vert, og það reið baggamuninn. Skipið var nýtt, hafði hlaupið af stokkunum fyrir svo sem mánuði síðan, byggt beinlínis til Íslandsferða, og þetta var þess fyrsta ferð — meydómsferðin.

Þess vegna var því heilsað með svo almennri flöggun.

Hátíðargleðin hefði nú verið mun meiri, hefðu Íslendingar sjálfir átt þetta skip. Þá hefðu verið heilög jól í bænum, að minnsta kosti þá stundina, sem það var að skríða inn á skipalægið og varpa akkerum. Þá hefði orðið að loka búðum af þeirri einföldu ástæðu, að enginn hefði fengizt til að standa þar, og þá hefði verið óhætt að láta allar búðir standa opnar og mannlausar, því að enginn hefði haft rænu á að stela úr þeim. Þá hefðu tvennar eða þrennar lúðrasveitir þeytt horn sín, hver í kapp við aðra, húrra verið hrópað og kvæði sungin. Þá hefði Arnarhólstúnið verið sparkað í flag á fám klukkustundum af forvitnum krökkum og fallegu kvenfólki — eða forvitnu kvenfólki og fallegum krökkum. Þá hefðu bátar af öllu tagi safnazt að skipinu eins og mývargur, og það undireins fyrir utan eyjar, og þá hefðu öll botnvörpuskipin á höfninni tekið til að góla og ýlfra, hvert öðru ámátlegar, svo að fáir hefðu sloppið með óspillta heyrnina og enn þá færri með óbrjálaða skynsemina. Og þá hefði soðið upp úr í öllum blöðunum af logandi ættjarðarást og tröllauknu gumi af íslenzkum dugnaði og íslenzkri framtakssemi.

En þetta skip var nú ekki íslenzk eign. Það var meira að segja skollans keppinautur við íslenzku útgerðina, beinlínis byggt í þeim „elskulega“ tilgangi að koma henni á kné, þótt auðvitað væri annað uppi látið. Þetta vissi hver maður. En menn voru ekkert hræddir við keppinautinn, og þess vegna gátu menn fagnað skipinu sómasamlega. Það var vandað og fallegt og að öllu samsvarandi kröfum tímans. Og það eitt, að það var byggt og sent á stað, var talandi vottur þess, að nú þótti Dönum mikils við þurfa. Loks höfðu þeir séð, að Íslendingum þótti sér ekki hvað eina samboðið. Skipið var sýnilegt sigurtákn Íslendinga yfir dönskum hugsunarhætti og danskri lítilsvirðingu. Til þessa fann hver maður meira og minna ljóst. Þess vegna var fögnuðurinn yfir komu skipsins engin uppgerð.

Veðrið gerði sitt til að gera viðtökurnar hátíðlegar — eða réttara sagt, það var mörgum aðalástæðan til að fara út og fagna skipinu. Þegar veður er fagurt í Reykjavík — sem allt of sjaldan ber við — má það vera vesöl ástæða, sem skrifstofumenn og búðarlokur grípa ekki til að fá að vera úti, þótt ekki sé nema stutta stund. Veðrið var ljómandi, sólskin og blíða og hægur norðankaldi, rétt svo að úr flöggunum greiddist við og við.

Skipið lá laust við land, innar af hafnarmynninu, því að allar bryggjur, þær er hafskip gátu lagzt að, voru þá notaðar í bili. Það hafði verið skreytt flöggum frá báðum siglutoppum ofan á borðstokka og naut sín tignarlega með mikinn sjávarflöt og blá fjöll í fjarska að baki sér. Það var líka nýmálað og fágað og prýðilegt, hvar sem á það var litið. Ekkert annað skip á höfninni var jafnhátíðlega til fara.

Um öll túnin og alla austursíðu bæjarins, þá er að sjónum vissi, voru hópar af fólki, ungu og gömlu, klæddu í alla liti regnbogans. Allra augu hvíldu á skipinu, og um annað en skipið var ekki talað. Mörgum sjónaukum var beint út á höfnina, öllum til að skoða skipið betur. Á tveim eða þrem stöðum sást einhver skrítin skepna standa og beygja sig í áttina að skipinu. Hún var ljósmyndavél að framan, en karlmaður að aftan, og vafið svart klæði utan um samskeytin. Svo skreið „kykvendið“ sundur í miðjunni, lítill smellur heyrðist, og næsta dag átti að bjóða mynd skipsins til sölu á bréfspjöldum.

— Seinni hluta dagsins voru allmargir bæjarbúar boðnir til miðdegisverðar úti í skipinu. Það voru kaupmenn og útgerðarmenn, ritstjórar blaðanna, ráðherrarnir og alþingismennirnir. Átti að sigla með boðsgestina út í flóa þeim til skemmtunar.

Ég var þá ritstjóri „Alþýðublaðsins“ — háloflegrar minningar.

„Alþýðublaðsins“. — Vitanlega eru öll blöð á Íslandi alþýðublöð. Að minnsta kosti væri gaman að sjá framan í það af þeim, sem ekki þættist vera það, að minnsta kosti þegar kosningar fara í hönd. Meira að segja er munurinn á því, hvað mikið þau vilja til alþýðuhyllinnar vinna, furðulítill. — Blaðið mitt hét „Alþýðublaðið“ og var alþýðublað í orðsins fyllsta skilningi. Það hafði lítið annað að lifa á en lýðhyllina, og þar sem lýðhyllin var þá ekki enn fengin svo að neinu næmi, hafði það eiginlega ekkert að lifa á. En lifa vildi það samt — eins og hin blöðin. Hvað það hefir haft meira fyrir augum en það að lifa, geta menn sannfært sig um sjálfir, ef menn vilja gera sér það ómak að líta í það frá þeim tíma. Ég efast um, að það hafi verið erindislausara en hin blöðin á sama tíma. En sleppum nú þessu. — Ritstjórinn hafði — með tugt að tala — ekki mikið annað en blaðið að lifa á. Hann var nýkominn frá examensborðinu, skuldum vafinn eins og skollinn skömmunum, og hafði ekki fundið annað vænlegra í svipinn en að ganga á mála hjá þessum „sönnu vinum alþýðunnar“, sem stofnuðu „Alþýðublaðið“, og pæla fyrir skoðunum þeirra. Þeir eru harla fáir, sem ráð hafa á að halda fram á prenti sínum eigin skoðunum, og engu öðru en þeim. Flestir verða kaupamennskunni fegnir. Þegar ég kom til sögunnar, voru hinar betur launuðu ritstjórastöður allar fastar, svo...