Trausti Borgir

1. Auflage 2023
ISBN: 978-87-28-28161-1
Verlag: SAGA Egmont
Format: EPUB
Kopierschutz: 6 - ePub Watermark

E-Book, Icelandic, Deutsch, Band 5, 531 Seiten

Reihe: Jón Trausti: Ritsafn I-VIII

' Í þeirri borg stóð hann nú. Þar átti hann athvarf. Þaðan átti hann að sækja og verjast. - Já, verjast var nóg fyrst um sinn.' Borgir er ein af samtímasögum Jóns Trausta. Bókin er skrifuð árið 1907, á þeim tíma voru borgir í miklum vexti og uppgangur sjávarútvegsgreina hafði skapað gríðarmörg störf. Höfundur byggir sjónarhorn sitt að hluta til á reynslu sem sjómaður. Borgir veitir mikla innsýn í sögu Íslands og hvernig byggð hefur þróast. En ekki er aðeins fjallað um þróun byggðar. Borgir er fyrst og fremst ástarsaga.

Jón Trausti er skáldanafn Guðmundar Magnússonar. Hann ólst upp við fátækt hjá foreldrum sem voru í Húsmennsku. Eftir fermingu lærði hann prentiðn og í kjölfar þess fékk fátæki sveitadrengurinn fjölmörg tækifæri. Hann gaf út sína fyrstu ljóðabók árið 1899 og átti farsælan feril sem rithöfundur en sumir telja hann vera fyrsta metsöluhöfund Íslands. Árið 1918 var Guðmundur meðal þeirra 484 Íslendinga sem létust úr spænsku veikinni.

Autoren/Hrsg.

Trausti, Jón

Leseproben

I.
MESSUFALL

ANNO DOMINI 1898, sunnudaginn hinn sjötta eftir Trinitatis, laust fyrir hádegi, sat ungi aðstoðarpresturinn á Grund í Grundarfirði, séra Gísli Jónsson, við opinn glugga í stofunni og horfði út á fjörðinn.

Hann ætlaði að leggja út af guðspjallinu um réttlæti Faríseanna um daginn og hafði ræðuna tilbúna. Hún lá skrifuð fyrir framan hann á borðinu. Hann var búinn að þaullesa hana, svo að hann var viss um, að hann mundi hvergi reka í vörðurnar. En nú var hann farinn að örvænta um, að sér mundi gefast kostur á að flytja hana að þessu sinni, því að enginn kom til kirkjunnar.

Þótt svo langt væri fram á daginn liðið, sem áður er sagt, og komið að algengum messutíma, sást hvergi til mannaferða, hvorki á firðinum né út með honum á bæði lönd, svo að líkur væru til, að þar væri kirkjufólk á ferð.

Það er hart fyrir ungan aðstoðarprest að sitja yfir nýsaminni ræðu um réttlæti Faríseanna og fá engan til að hlusta á hana. Meðhjálparann taldi hann ekki. Hann var landseti Torfa gamla og bjó í Grundarseli, þar lengra inni í dalnum. Hann var stöðugur heimagangur á prestssetrinu, og nú var hann kominn inn í baðstofuna til vinnufólksins og sat þar með skyrask á hnjánum. Ekki einu sinni forsöngvarinn ómakaði sig til kirkjunnar þennan dag. —

Veður var undur fagurt, fjörðurinn spegilsléttur, og stóðu myndir fjallanna þar á höfði. Úti í firðinum var glaða sólskin, en þokuflókar höfðu safnazt á heiðarbrúnina fyrir fjarðarbotninum, og bar skugga af þeim yfir innri hluta dalsins.

Stofugluggarnir sneru út að firðinum, og stóð bærinn hæfilega hátt til þess, að þaðan væri hin fegursta útsýn út eftir firðinum.

Neðan við bæinn voru rennisléttar grundir, en ljósaslikjuflóar niðri við árósana. Eyjar lágu í ánni; voru þær grasi vaxnar og fríðar á að líta. Þetta voru engjar og bithagar prestssetursins. Utar rann áin út í leirur í fjarðarbotninum, sem fjaraði af; en utan við þær tók fjörðurinn við. Þar voru brattar og klettóttar fjallabrekkur, með skriðuhlaupum ofan í sjó, en engin byggð hvorugum megin. Út að næstu bæjum á fjarðarströndunum voru meðallangar bæjarleiðir og vegir ógreiðir.

Lengra úti var sem fjörðurinn lokaðist af tveim eyrum, sem gengu fram sín hvorum megin, og sá ekki lengra frá Grund. Þótt ekki stæðust eyrar þessar á, leit svo út heiman frá Grund og bar eyraoddana saman. Í raun og veru lá Stafnes nokkru innar en Gráfeldseyri, og gerðu eyrarnar bugðu á fjörðinn. Innan úr dalnum að sjá var innfjörðurinn sem stórt stöðuvatn.

Á báðum þessum eyrum var mikil byggð. Á Stafnesi var Norðmannastöð, og lágu skip þeirra í krikanum innan við nesoddann. Gráfeldseyri var miklu stærri, og var þar aðalkaupstaður fjarðarins.

Nú var með fegursta móti að líta þangað út eftir. Húsaþyrpingin á Gráfeldseyri blikaði í sólskininu, því að margir höfðu málað hús sín með ljósum litum að dæmi konsúlsins. Húsin á Stafnesi sáust skýrar, og voru þau með rauðum helluþökum. Innan við báðar eyrarnar lágu skip fyrir akkerum; var sem allþéttur runnur væri vaxinn upp yfir byggðina á báðum löndum og næði saman miðfjarða. Í gegnum runninn glitti í hvítar breiður af saltfiski, sem breiddur var til þerris á mölina fyrir framan húsin á Gráfeldseyri.

Há fjöll og hömrótt gengu fram með firðinum báðum megin, og sýndust fara lækkandi eftir því sem utar dró. Til vinstri handar frá Grund voru þau fegri og reglulegri. Þar stóð Gráfeldur upp úr miðri fylkingunni, beint upp frá eyrinni, og gnæfði yfir öll hin fjöllin. Frá honum var tindaröðin því nær óslitin inn fyrir fjarðarbotn. Voru þar hamraflug með hvössum brúnum og láréttum stöllum, en djúp og hrikaleg gljúfur til og frá. Var sú fjallsýn bæði fögur og mikilfengleg.

En séra Gísli gaf þessari fegurð lítinn gaum. Hann gat ekki um annað hugsað en kirkjufólkið og ræðu sína um réttlæti Faríseanna. Þetta indæla veður jók á gremju hans; því minni vorkunn var mönnum á því að koma til kirkjunnar. Í slíku veðri var messufall óafsakanlegt.

Séra Gísli hafði góða sjón og góðan sjónauka, sem Torfi gamli átti, sér til aðstoðar, en allt kom fyrir ekki. Hann skimaði út með báðum löndum, en þar var ekkert kvikt á ferli, hvorki á sjó né landi. Hann leitaði nákvæmlega í skugganum undir fjarðarklettunum, hvort hvergi blikaði þar á árar; en því var ekki að heilsa. Úti við eyrarnar lágu skipin án þess að bærast og sneru skutunum inn eftir. Bátum var róið þar fram og aftur, en enginn þeirra stefndi inn á fjörðinn. Ómur af barsmíði, hrópum og háreysti barst utan eftir firðinum, — ömurlegur vottur um hið hvíldarlausa líf þar ytra, sem herjaði á helgidagsfriðinn í Grundardalnum, þar sem kirkjan stóð tóm og klukkurnar þögðu. — Allt þetta fannst séra Gísla nær því óþolandi.

Og í gremju sinni greip hann ástfóstur anda síns, ræðuna um réttlæti Faríseanna, af borðinu og stakk henni í frakkavasa sinn.

Einu sinni enn skimaði hann út eftir firðinum og stundi við. Svo stóð hann á fætur og fór að ganga um gólf.

Þá heyrði hann stigið þungt til jarðar inni í göngunum. Hann þekkti fótatakið.

Torfi gamli var að koma.

____________

Gísli prestur var hár maður vexti, rauðhærður, með rauðleitt efrivararskegg og dálítið freknóttur í andliti. Ekki var hann fríður sýnum né karlmannlegur nema í meðallagi. Yfirsvipurinn var skír og greindarlegur, en unglingslegur og óharðnaður.

Á skólaárum sínum hafði hann átt við marga mæðuna að búa. Fyrst og fremst þá, að hann var fátækur og varð að vinna baki brotnu á sumrin, til þess að geta stundað nám á veturna. Hin var þó verri, að skólabræður hans höfðu jafnan horn í síðu hans. Hann stóð flestum þeirra að baki að líkamlegri atgervi, og var því stundum níðzt á honum. Þá bætti það og ekki um fyrir honum, að hann var rauðhærður og freknóttur; það varð tilefni til þess, að skólabræður hans nefndu rann „rauðkussa“, og loddi það nafn við hann alla skólatíð hans. Það espaði þá einnig, að hann var þrautiðinn við nám sitt og kom sér vel við kennarana. Fyrir það var hann kallaður „skelfiskur“; átti það að réttlætast af því, hve mikið hann lokaði sig inni. Hann bar þó af skólabræðrum sínum í einu: Hann var allra manna fljótastur að hlaupa. Þó var þetta ekki svo að skilja, að skólabræðrum hans væri illa við hann eða þeir hefðu sakir á hann að bera. Allir játuðu þeir, að Gísli...