Trausti Ferðasögur

1. Auflage 2023
ISBN: 978-87-28-28155-0
Verlag: SAGA Egmont
Format: EPUB
Kopierschutz: 6 - ePub Watermark

E-Book, Icelandic, Deutsch, Band 12, 154 Seiten

Reihe: Jón Trausti: Ritsafn I-VIII

'Hefirðu nokkurn tíma sofnað fullur, lesari góður, og vaknað upp með timburmenn? Það er lítið betra að hafa sofnað með sjóveikis-klígju í kverkunum og sjóveikismixtúru í maganum.' Í bókinni ferðasögur má finna samansafn sjálfsævisögulegra texta eftir Jón Trausta. Textarnir birtust í tímaritum og dagblöðum yfir ævi Jóns Trausta og segja frá ferðum hans um heiminn. Jón Trausti þótti einstaklega næmur á umhverfi og samfélag. Ferðasögur höfðar til þeirra sem eru forvitnir um upplifanir fólks á liðnum öldum. Hér er hægt að fá innsæi í hvernig ferðalögum var háttað á 20. öldinni.

Jón Trausti er skáldanafn Guðmundar Magnússonar. Hann ólst upp við fátækt hjá foreldrum sem voru í Húsmennsku. Eftir fermingu lærði hann prentiðn og í kjölfar þess fékk fátæki sveitadrengurinn fjölmörg tækifæri. Hann gaf út sína fyrstu ljóðabók árið 1899 og átti farsælan feril sem rithöfundur en sumir telja hann vera fyrsta metsöluhöfund Íslands. Árið 1918 var Guðmundur meðal þeirra 484 Íslendinga sem létust úr spænsku veikinni.

Autoren/Hrsg.

Trausti, Jón

Leseproben

FERÐASAGA AF SNÆFELLSNESI

Kl. 3 eina nóttina, skömmu fyrir Jónsmessu Hólabiskups, vaknaði ég við það, að sólargeislar hentust beint í augun á mér.

Þeir voru rauðleitir og stefndu lágt, eins og vant er að vera á morgnana, komu ýmist beint frá sólinni sjálfri eða höfðu numið niðri á boðaföllunum út frá skipinu. Hvað sem því leið, hittu þeir allir ofurlítið kringlótt kýrauga á skipshliðinni, og þaðan komu þeir framan í mig.

Mér datt í hug sagan, sem hann Tryggvi setti í almanakið, um sólargeislana, sem vöktu alt lifandi, nema letingjann. Hann sneri sér á hina hliðina og svaf sem áður.

Hefirðu nokkurn tíma sofnað fullur, lesari góður, og vaknað upp með timburmenn? Það er lítið betra að hafa sofnað með sjóveikis-klígju í kverkunum og sjóveikismixtúru í maganum. Það fæðir að sér lífs- og sálarástand, sem ekki gefur timburmönnum mikið eftir.

Ein af fyrstu hugsununum þennan morgun var: Nú fer ég líklega að kasta upp.

Klefinn, sem ég lá í, var með fjórum bólum, öllum vel skipuðum. Í bólinu undir mér lá Torfi gamli í Ólafsdal. Í réttan vinkil út frá honum lá danskur grasafræðingur, sendur hingað af Carlsbergs-sjóðnum, og yfir honum, jafnhátt mér, lá sonarsonur Torfa, ungur garðyrkjumaður.

En fyrst hann Torfi fer ekki að kasta upp, þá er skömm að því að fara að kasta upp. Væri ekki nær að skreppa á fætur og vita, hve langt við værum komnir.

Ég smeygði mér fram úr fletinu, fór í eitthvað af fötunum og yfirfrakkann utan yfir og labbaði upp á þilfar — upp á efra þilfar, meira að segja, því að „Sterling“ hefir háþiljur, yfir öllum herbergjum, sem ætlaðar eru farþegum til útsýnis og þæginda.

Það var stinnings norðaustankaldi, sem tók fastara á vegna þess, að skipið brunaði nærri því beint á móti honum. Sólin var komin svo sem þverhönd upp fyrir Barðastrandarfjöllin. Við vorum fram undan Ólafsvík og stefndum inn Breiðafjörð.

Á þiljum uppi var blessuð kyrð. Ekkert var kvikt á háþiljunum nema ég. Frammi í stafni sáust einhverjir syfjaðir hásetar, og stöku sinnum sá á kollinn á einhverjum yfirmanni skipsins upp yfir seglbrúnina á stjórnpallinum. Ekkert heyrðist nema gutlandinn í sjónum, gnauðið í vélinni og ofurlítið klapp í stýrisfestunum, sem lágu aftur með báðum borðstokkum.

Morguninn var kaldur og fagur. Í suðrinu var Snæfellsjökull, skínandi bjartur. Norðan í honum er hvilft mikil, og þar hafði þokutoddi hreiðrað sig um nóttina. Uppi yfir honum gnæfðu mjallhvítar hyrnurnar. Og nú var sólin og norðanvindurinn að reka þennan þokuflóka burtu. Aldrei er friður.

Uppi hélzt ég ekki lengi við fyrir kulda. En þegar ég kom í bólið mitt aftur, gat ég ekki sofnað um langan tíma fyrir skjálftanum á skipinu. Öll járnskip skjálfa við átök knýisins (skrúfunnar), og þeim, sem þessum skjálfta eru óvanir, fellur hann engu betur en ruggið. En menn venjast honum, jafnvel fyr en rugginu.

Undir fótaferðartímann sofnaði ég þó, en vaknaði undir eins eftir við það, að skipið öskraði. Þá var auðvitað komið inn að Stykkishólmi.

Nú vöknuðu allir og fóru að klæða sig. Vatn höfðum við nóg, en hvorki sápu né greiðu, svo að þvotturinn varð hreinn og beinn kisuþvottur. Bezt er þeim, sem ferðast með skipum hér við land, að muna eftir að hafa með sér sápu og greiðu, ef þeir kæra sig um að líta út eins og siðaðir menn.

Þegar við komum upp á þiljur, var verið að tosa „Vestra“ frá bryggjunni og hnoða honum út fyrir „Sterling“, því að hann átti að fara þaðan fyr. Þetta gekk seigt og fast, því að þröngt er í sundinu. Í krikanum við bryggjuhausinn lá borðlág snekkja, en traustleg, með háum reykháf og lét ekki mikið yfir sér. Það var „Varanger“, Breiðafjarðarbáturinn.

Loks varð „Sterling“ komið svo að bryggjunni, að við náðum í hendurnar á kunningjunum, sem þar stóðu.

II.

Stykkishólmur liggur á nyrzta odda hins fornfræga Þórsness. Súgandisey skýlir höfninni fyrir sjógangi, en straumur er þungur um sundið með sjávarföllum, nærri því eins og í á. Kaupstaðurinn er ofurlítil, vingjarnleg húsaþyrping milli grænna hóla og uppi á þeim. Landið er einkennilegt og viðfeldið. Útsýn fögur úr kaupstaðnum til eyja og fjalla og út eftir Breiðafirði. Verzlun fer vaxandi, en mestmegnis er hún með gamla laginu: verzlunarskuldir og vanskil. Peningaverzlun sama sem engin. Ekki er þar nema ein dönsk fastaverzlun: einn anginn af Tangsverzlun, sem víða er á Vesturlandi. Hinar verzlanirnar eiga íslenzkir menn, sem byrjað hafa efnalitlir, en komist vel áfram. Stykkishólmur er hreppsfélag út af fyrir sig, og búa þar um 600 manns. Kaupstaðurinn á jörðina, sem hann stendur á, og fylgja henni nokkrar eyjar, þær er næst liggja.

Það, sem ég held, að Stykkishólm vanti einna tilfinnanlegast, er banki — útibú frá öðrumhvorum bankanum, sem gæti starfað þar á staðnum og aukið viðskiftalífið. Kaupstaðnum er svo vel í sveit komið, þar liggja að svo góðar sveitir, bæði á landi og eyjum, að nokkur hundruð þúsund krónur mundu gefa þar góðan arð. Enn er þar alt of mikil kyrstaða og framtaksleysi. Ég er viss um, að Stykkishólmur og héraðið umhverfis á fagra framtíð í vændum.

Í Stykkishólmi er bókasafn Vesturamtsins niður komið, — auðvitað í óþökk hinna sýslnanna, því að allar vildu þær hafa það hjá sér. Afleiðingin varð auðvitað sú, að Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla hefir orðið að bera þyngstu byrðarnar af bókasafninu, en hefir þess líka mest not. Og Stykkishólmsbúum þykir vænt um safnið. Þeir hafa bygt því hús uppi á hæsta höfðanum í kaupstaðnum, svo að langt sést til af landi og sjó. Á húsinu er dálítill turn, og á honum stundaklukka kaupstaðarins. Fram að þessu hefir hún verið stilt eftir sólargangi og því verið ósamkvæm öðrum klukkum landsins. Nú lagast það — eða ólagast —, þegar ritsíminn kemur þangað.

Mesta mannvirki kaupstaðarins er hafskipabryggjan, sem bygð var að miklu leyti á landssjóðs kostnað. Hún er myndarleg samgöngubót, — á meðan hennar nýtur við. En sorglegt útlit er fyrir, að hún ætli ekki að endast vel.

III.

Frá Stykkishólmi lagði ég á stað ríðandi með töskuhest í taumi. Enginn var með mér nema guð, — eins og vant er. Við fórum hægt, því að guð vill láta fara vel með hesta, ekki sízt hestana hans Sveins í Hólum.

Næsti áfanginn var Helgafell.

Helgafell er dálítill stuðlabergshnúður uppi í miðju Þórsnesi, úr sama efni og flestar Breiðafjarðareyjarnar....