Trausti Teitur

1. Auflage 2023
ISBN: 978-87-28-28154-3
Verlag: SAGA Egmont
Format: EPUB
Kopierschutz: 6 - ePub Watermark

E-Book, Icelandic, Deutsch, Band 13, 280 Seiten

Reihe: Jón Trausti: Ritsafn I-VIII

Hér er að finna ljóðleik í fimm sýningum. Sögusviðið er Skálholt og Bjarnarnes á fyrri hluta 15. aldar. Teitur Gunnlaugsson, Þórdís eiginkona hans, spákona, hjúkrunarkona ásamt ýmsum persónum sem við koma Skálholti eru þátttakendur í ljóðsögunni. Í þessu verki ber þess mikið merki hvað Jón Trautsi var laginn við að skapa sögur í gegnum fjölbreytt form bókmennta.

Jón Trausti er skáldanafn Guðmundar Magnússonar. Hann ólst upp við fátækt hjá foreldrum sem voru í Húsmennsku. Eftir fermingu lærði hann prentiðn og í kjölfar þess fékk fátæki sveitadrengurinn fjölmörg tækifæri. Hann gaf út sína fyrstu ljóðabók árið 1899 og átti farsælan feril sem rithöfundur en sumir telja hann vera fyrsta metsöluhöfund Íslands. Árið 1918 var Guðmundur meðal þeirra 484 Íslendinga sem létust úr spænsku veikinni.

Autoren/Hrsg.

Trausti, Jón

Leseproben

I.

(Herbergi hjá Teiti. Gluggi í aftursýn, tvö rúm, sitt hvoru megin. Útskornar bríkur og stuðlar, glitofin veggjatjöld o. s. frv.)

Þórdís:

Hefirðu talað við herrann í dag?

Teitur:

Nei.

Þórdís:

Heyrðu mig! Er það nú nokkurt lag,

að þakka ei það, sem oss gjört er gott!

Þótt getum vér lítið, þó svolítinn vott

af þakklæti finst mér sjálfsagt að sýna.

(Lítur út um gluggann.)

Ó, sérðu’ ekki blessaðan daginn skína

hátt yfir engjar og hnúkanna brún,

með hátíðarbrag um vort græna tún?

Þar bera tjöldin við hlíðarnar háu,

og hestarnir bíta’ undir klettóttu fjalli,

sem rís þar svo snarbratt með stall upp af stalli

sem stigi til himna frá grundunum lágu.

Og sérðu ei hópa af gestum glöðum,

og glauminn og lífið á öllum stöðum?

Hvenær var fyr svona fjörugt og glatt

á feðraleifð þinni?

Teitur:

Nei, alveg satt,

að það var aldrei — á þennan veg.

Þórdís:

Já, það var alt eins og hugsaði eg.

Mér finst eins og sólskinið fegurra og hlýrra

sé frá því hann kom, já, sem alt vera nýrra;

sem þessari auðn hafi gefist glans

og glaðlegri svipur við komu hans.

En að hann skyldi einmitt velja,

okkar bæ til þess hér að dvelja,

en ekki vera hjá Valda eða Jóni

og velja sér tjaldstað hjá Nesi eða Lóni.

Veizt þú, af hverju það annars er?

Teitur:

Mér ógnar sú hégómadýrð, sem þú ber.

Þórdís:

Hvað? Hégómadýrð! Nei, heyrðu nú, bezti.

Það heiður er — var mér snemma kent —,

því það er ei öðrum en höfðingjum hent

að fá heim að bænum jafngöfga gesti.

Þú veizt, það mun spyrjast vítt yfir láð,

hvar voldugur biskupinn hafi áð

með alt þetta fríða föruneyti;

hann fann hvergi stað — nema einmitt hjá Teiti.

Vor bær þykir raunar með rausn vera setinn,

sem rétt er, ef eingöngu kot eru metin;

en svo stór er hann þó heldur ei,

að hann gæti komist þar fyrir. — Nei,

hann varð að tjalda úti’ í túni. En hvað

er torfbær í sveit á við Skálholtsstað!

Svo býður hann mönnum til veizlu og veitir,

svo vart eru dæmi þess hér um sveitir.

En hvar varstu síðast? Ég sá þig eigi.

Teitur:

(Þegir.)

Þórdís:

Að sjá í morgun, þá lýsti af degi!

hve veðrið var blítt og hve bygðin var prúð,

sem bæri hún þá eitthvert hátíðaskrúð.

Og fjallið var efst sem í eldviðjar snúið,

og ofan til miðs náði roðinn skær,

hvert strá var með dýrustu demöntum búið,

því döggin var fallin, svo hrein og tær,

og hafið var byrgt af bláleitum eim —

og biskupinn sjálfur mig leiddi heim.

Teitur:

(Verður órólegur.)

Þórdís:

Mér fanst sem á heilögum stað ég stæði;

við stönzuðum svolítið augnablik bæði

og horfðum á morgunsins mildu hönd,

sem mjúklega strauk yfir dreymandi lönd.

Hann sagði svo margt, sem ég man ekki nú,

og margt, sem var ljómandi, benti hann á,

sem aldrei — aldrei ég áður sá. — —

En segðu mér — af hverju hljóðnar þú?

Teitur:

Hvað, hljóðna ég! — Svo?

Þórdís:

Mér sýndist bara

um svipinn þinn eins og skuggar fara.

Teitur:

Ég skal því ekki svo skjótlega svara. —

Þér finst víst mjög um svo fræga gesti.

Þórdís:

Það finnurðu sjálfur, góði minn, bezti,

að ekki má lá mér. Það ei hefir skeð,

að eg hafi þvílíka höfðingja séð.

Ég fæddist á algengum bóndabæ,

þar bar hvern dag fyrir augun fátt;

ég heyrði það sama sí og æ,

og það sama leit ég í hverri átt.

Svo kom ég hingað, og hvað var að sjá?

Húsin næstum því eins og þar,

rósóttar ábreiður, útskornar bríkur.

og allur búnaður nauðalíkur

var hér, því sem áður ég handgengin var;

og heldur mér ekki við fólkið brá.

En þeir, — það er eitthvað annað snið

á öllu því, sem þeim kemur við.

Ég segi’ ekki betra, en lyftandi, leiðandi,

lífgandi upp eða næstum því seiðandi.

Það líkist blæ eftir langvinna kyrð,

það líkist sól eftir þykkviðrisdaga;

það líkist dögg yfir hrjóstuga haga,

þá hríslan af þurki er orðin stirð.

Svo hefir sú för einhvern helgibjarma,

sem hátignarsvip frá því guðlega veldi,

sem vermandi strauma frá vígðum eldi. —

Því sástu’ ekki klerkinn með krosslagða arma

komandi álengdar, höfuðið beygjandi,

langar klausur á latínu segjandi,

kyssa biskupsins hönd, — þessa hönd,

sem himinsins náð réttir kraminni önd,

sem upp til hæðanna andann hefur

og allar syndirnar fyrirgefur;

en líka sendir út bannsins böl

og býr sínum óvinum hörmung og kvöl.

Þá slíkir höfðingjar héraðið gista,

menn heppna sig kalla að vera sem fyrsta

að votta þeim hollustu, vinsemd og trú

og veita þeim liðsinni.

Teitur:

Hættu nú,

því annars ég held ég að þér hlægi!

Slík afhrök af mönnum af versta tægi,

sem lifa sem kóngar á lýðsins sveita

og laununum fyrst eftir dauðann heita!

Ég þekki þá alla!

...