Trausti Tvær gamlar sögur

1. Auflage 2023
ISBN: 978-87-28-28158-1
Verlag: Saga Egmont
Format: EPUB
Kopierschutz: 6 - ePub Watermark

E-Book, Icelandic, Deutsch, Band 8, 490 Seiten

Reihe: Jón Trausti: Ritsafn I-VIII

'En fámálugir og þunglyndir voru þeir menn, sem ólu aldur sinn undir jökli á vetrarvertíðinni. Fámálugir og þunglyndir voru Íslendingar yfirleitt á liðnum öldum, og enn er það ríkt í eðli þeirra. ' Í þessari bók er að finna tvær sögulegar skáldsögur Jóns Trausta. Hann blæs hér lífi í sögu Íslands með skáldagleði sinni og þekkingu. Sýður á Keipum er saga frá byrjum 17. aldar. Krossinn helgi í Kaldaðarnesi er saga frá siðaskiptum. Bókin hentar öllum sem eru forvitnir um sögu Íslands. Hún hentar sérstaklega unnendum klassískra bókmennta og þeim lesendum sem vilja kynnast verkum Jóns Trausta betur.

Jón Trausti er skáldanafn Guðmundar Magnússonar. Hann ólst upp við fátækt hjá foreldrum sem voru í Húsmennsku. Eftir fermingu lærði hann prentiðn og í kjölfar þess fékk fátæki sveitadrengurinn fjölmörg tækifæri. Hann gaf út sína fyrstu ljóðabók árið 1899 og átti farsælan feril sem rithöfundur en sumir telja hann vera fyrsta metsöluhöfund Íslands. Árið 1918 var Guðmundur meðal þeirra 484 Íslendinga sem létust úr spænsku veikinni.

Autoren/Hrsg.

Trausti, Jón

Leseproben

III.

Nú verður að segja frá tveim mönnum, sem koma við sögu þessa, öðrum fremur. Það eru þeir Sæmundur í Hraunbót og Sigurður í Totu. Þeir voru kenndir hvor við sína búð, og lágu búðir þeirra skammt hvor frá annarri.

Báðir áttu þeir heima langt uppi í sveitum og sinn í hvoru héraði, svo að engin kynni höfðu þeir hvor af öðrum önnur en þau, sem þeir höfðu í verinu. En sama mátti segja um flesta eða alla þar í víkinni. Þeir sáust sjaldan annars staðar en þar og kynntust hvergi nema þar. Þeir komu úr öllum áttum í vertíðarbyrjun og hurfu í allar áttir í vertíðarlok. Sigurður og Sæmundur höfðu kynnzt um nokkra vetur í Dritvík, en hvergi sézt þess á milli. Flest kynni þeirra höfðu farið miður en skyldi. Báðir voru þeir formenn og að því leyti líkt á komið fyrir þeim, að þeir höfðu álíka stór skip og álíka miklum mannafla á að skipa. Báðir voru þeir minni háttar útgerðarmenn og skip þeirra minni en margra annarra. Samt sem áður var hvorugur þeirra eftirbátur hinna, sem stærri höfðu fleyturnar, í sjósókn og aflasæld að tiltölu. Báðir voru þeir harðvítugir sjómenn, og þar sem nú svo líkt var á komið fyrir þeim að skipakosti og mannafla, var það eðlilegt, að þeir kepptu hvor við annan. Samkeppnin varð þá með tímanum harðari en góðu hófi gegndi, og jafnframt dró til töluverðs kala þeirra á milli.

Þegar hér var komið sögunni, var Sigurður hættur sjósókn að mestu, en Sigurður sonur hans tekinn við formennskunni. Reri hann með bróður sínum, er Árni hét, og einum háseta á litlu fjögramannafari. En Sigurður vann að aflanum í landi. Sæmundur stundaði aftur á móti enn þá sjóinn, og reri hann með syni sínum uppkomnum, sem Jón hét, og einum háseta, sem hét Salómon og kallaður Salómon hnýtti, vegna vaxtarlýta. Einum manni var því fleira hjá Sigurði í Totu. Samt gekk allt heldur betur Sæmundar-megin. Þetta sárnaði Sigurði og sonum hans, en fengu ekki að gert, því að Sæmundur virtist betur liðaður við þriðja mann en þeir við fjórða.

Ekki voru þeir skaplíkir, Sæmundur og Sigurður, og ekki voru þeir líkir í neinu, þegar skip þeirra og útgerð var undanskilin.

Sæmundur var heljarmenni að vexti og burðum, en geðspakur og lét lítið yfir sér. Hann var örlyndur og greiðvikinn og kom sér vel við hvern mann í veiðistöðinni, nema þá Totumenn. Skemmtinn var hann og glaðvær, en þó hæglátur, og talinn var hann sjómaður með afbrigðum. Jón sonur hans var honum líkur að vexti og afli, en lét meira yfir sér. Hann var örgeðja og reiddist illa, nokkuð ofstopafenginn og hafði gaman af að glettast til við menn, einkum þá, sem honum var kalt til fyrir; enda treysti hann karlmennsku sinni við hvern sem var að etja þar í víkinni, og jafnvel tvo eða þrjá af meðalmönnum þar. Enginn þótti hann skýrleiksmaður, sízt á við föður sinn. Þótti gaman hans stundum grátt og lítt hugsað fyrir. Var hann ekki svo vinsæll manna á meðal sem faðir hans.

Sigurður var þessum mönnum harla ólíkur. Hann var lítill vexti, rýr og væskilslegur og nú kominn á gamals aldur. Hann þótti nirfill hinn mesti, svo að sagt var, að hann tímdi ekki að éta. Hann hafði mikinn huga á því að græða fé, þótti viðsjáll í viðskiptum og undirhyggjumaður í hvívetna. Geðstirður þótti hann og öfundsjúkur um fengsæld annarra. Var hann sívinnandi til þess að láta ekkert undan ganga og oft úti um nætur. Brýndi hann sonu sína fast, sem ekki voru gæddir slíkum áhuga, og ögraði þeim einkum með Sæmundi og þeim Hraunbótarmönnum, sem væru einum færri, en þó aflasælli en þeir. Var Sigurður jafnan svo önnum kafinn við útgerð sína, að hann gaf sér engan tíma til að þrifa sig og ræsta sem aðrir menn, og var því jafnan óhreinn og illa til fara, með hárið úfið og skeggtoddana í allar áttir. Þótti hann manna ófríðastur og ómannlegastur. Einhver græðgis- og gremjusvipur var orðinn samgróinn andliti hans. Hann var myrkur á brúnina og skotraði augunum tortryggilega út undan sér, eins og hann ætti sér jafnan ills von. Allra manna var hann spéhræddastur, enda varð hann oft að kenna á hæðni manna, því að flestum var fremur kalt til hans. Oftast var einhver ólundartota á svip hans, en þegar hann glotti í hefndarhug, dróst totan sundur til beggja kinnanna, og grillti í tennurnar. Kom þá einhver dýrbítssvipur á andlitið. Eftir þessu höfðu vermennirnir tekið, og var hann ýmist kallaður Sigurður tota — sem bæði gat verið dregið af búðarnafninu og svip hans — eða Sigurður dýrbítur. Fékk hann oft að heyra bæði nöfnin, og gerði það ekki hug hans mýkri.

Synir Sigurðar voru honum nokkuð ólíkir og báðir mannvænlegir menn. Sigurður var fullþroskaður, en Árni var enn þá á unga aldri og ekki fullséður. Sigurður þótti ganga Jóni Sæmundssyni í Hraunbót einna næst að afli og atgervi, og var mælt, að þeir hefðu oftar reynt með sér en menn vissu. Skaplíkur þótti Sigurður yngri föður sínum, og geigur þótti mönnum standa af svip hans. Þó var það almælt, að vel mætti lynda við þá bræður báða, ef ekki spillti faðir þeirra þeim.

En einkennilegastur af öllum þessum mönnum var Salómon hnýtti, háseti hjá þeim Hraunbótar-feðgum. Hann hafði tekið sjúkdóm í æsku og bar hans enn þá menjar með því að vera hnýttur og skakkur, einkum í vinstri mjöðminni. Þetta bagaði Salómon mjög á landi, en á sjó gerði honum það ekki mikið til. Og sjómaður var hann svo góður, að öllum lék hugur á að ná honum á skip sitt, enda hafði hann mestan hluta ævi sinnar verið á sjónum, var öllu vanur, sem gera þurfti á skipi, þægur og lipur og notinvirkur, svo að hann átti engan sinn líka. Ræðari var hann meiri en í meðallagi, þrátt fyrir vanheilsuna. Sinarnar í handleggjunum á honum voru fyrir löngu orðnar reyndar og teygðar á árinni, svo að þær voru orðnar harðar og stæltar eins og fuglssinar. Það var sem væri hann orðinn veðurbarinn inn að beini, svo að hvorki ynni á honum kuldi né bleyta. Honum varð aldrei misdægurt, aldrei hikaði hann né möglaði, aldrei æðraðist hann, hvað sem að höndum bar. Meiri geðprýðismann þóttist enginn þekkt hafa. Venjulega var hann þegjandi og brosandi, ætíð hýr og augun greindarleg og góðleg. Aldrei mælti hann orð fram í það, sem aðrir töluðu í kringum hann, nema á hann væri yrt, en ætíð gaf hann skýr og greið svör. Ætíð reyndi hann að miðla málum og koma fram til góðs. Hann hafði verið mörg ár hjá þeim feðgum og var þeim báðum innilega kær, og var þó fáum hent að lynda svo við Jón, að aldrei bæri út af. Nú var hann orðinn þeim svo samgróinn, að svo var að sjá, sem hann mætti ekki án...